TİCARET VE E-TİCARET UYGULAMALARI

Türk Dil Kurumu’nun sözlüğünde ticaret, kâr elde etmek amacıyla yapılan alım satım etkinliği olarak tanımlanır. Ürünlerin, malların ve hizmetlerin, üretim aşamasından, tüketimine kadar geçen süreçte, ekonomik değer taşıyan başka nesneler ile değiştirilmesi, alım, satım, kira vb. yollarla başka nesnelere (para, tahvil, hisse senedi vb) dönüştürülmesidir.

İnsanlık paranın icadına kadar ticaretini mal ve hizmetleri takas ederek gerçekleştirmişlerdir. Lidyalılar parayı icat edince, ticarette para da kullanılmaya başlanmıştır.

Artık günümüzde, ticaret aktörleri, sektörleri, materyalleri ve ticaret ortamları hem çok değişmiş hem de çok gelişmiş durumdadır. Geçmiş zamanlarda insanlar ancak bölgesel bazda oluşturulan pazar yerlerinde buluşarak ticaret yaparken, şimdi ulusal ve uluslar arası fuarlar, ticaret birlikleri, dünya örgütleri vasıtası ile dünya, artık küçük bir pazar haline gelmiştir.

Uluslar arası ticaret anlaşmaları, uluslar arası örgüt ve organizasyonlar, ulusal ya da uluslar arası firmalar arasındaki ticaretin gelişmesine büyük katkılar sağlamış, serbest bölgeler, endüstri ve organize sanayi bölgelerinin de kurulması ile mal ve hizmet alış verişi son derece elverişli bir ortama kavuşmuştur.
Şirketler ve kişiler arasında ithalat ve ihracatın gelişmesi, çok taraflı ve yabancı unsurlu ticari sözleşmeleri zorunlu kılmıştır. Taraflar, uluslar arası ticaret sözleşmelerine imza atarken, mal ve hizmetlerin nasıl, nerede ve hangi şartlarda teslim edeceğine ilişkin somut öneriler ortaya koyarken, bir yandan da birbirinden çok uzakta kişi ya da firmaların ödemelerini nasıl gerçekleştireceklerine ilişkin çözüm yolları üzerinde ve uyuşmazlık halinde hangi mahkeme ve tahkim kurulunun yetkili olacağı ve hangi ülke hukukunun uygulanacağı üzerinde arayış içine girmiştir.

İnternet ise ticaret ortamını ve kavramını bambaşka bir mecraya taşımış; dünyamızı, ticaret aktörlerinin birbirlerini dahi görmedikleri bir ortamda herhangi bir malın hızla satılabildiği ve hızla paraya çevrilebildiği uluslar arası fuar alanına dönüştürmüştür. Tabii ki sorunlarını da beraberinde getirmiştir.
Günümüzde artık e-ticaret kavramını yakından biliyoruz. Gerçek alemde olduğu gibi insanlar, internet ortamında web siteleri kurarak, bloglar oluşturarak, reklam yaparak, sanal mağazalar açarak, ürün ve hizmetlerini tanıtarak, hisse senedi, döviz, altın vb piyasalarda işlemler yaparak, sanal pos, kredi kartları, internet banka işlemleri yoluyla ödemeleri yaparak ya da kabul ederek her türlü mal ve hizmet alım satımı gibi nerede ise tüm ticari faaliyetlerini gerçekleştirebilmektedir.

Bir çok ülke e-ticaret ile ilgili bir kısım hukuki düzenlemeler yapmıştır. Bu düzenlemeler ya bağımsız bir yasa şeklinde ya da başka yasaların içerisinde yer alan hükümlerin konulması ve değişiklikler yapılması sureti ile olmuştur.

Türkiye’de henüz e-ticaret yasası yürürlüğe girmemiştir. Fakat çalışmaları devam etmektedir. Ancak e ticareti ilgilendiren düzenlemeler ve sanal alemde ortay çıkan sorunların çözümünde yine Ticaret Kanunu, Medeni Kanun, Borçlar Kanunu, Sınai ve Fikri Mülkiyet mevzuatı, Basın ve medya mevzuatı gibi genel kurallara başvurulmaktadır.

İnternet ortamındaki faaliyetleri düzenleyen en önemli yasalardan birisi , 5651 sayılı “İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun” , diğeri ise 5070 sayılı “Elektronik İmza Kanunu” olarak sayılabilir.

Sanal alemde gerçekleşen ticari faaliyetler sırasında, sözleşme ihlalleri ve bundan doğan zarar ve ziyanlar, taklit ürünler, ayıplı mal ve hizmetler, marka, patent, telif hakkı ihlalleri, haksız rekabet, kişilik haklarına, insanların namus, şeref ve haysiyetine saldırı, kişisel verilerin, özel hayatın gizliliği ile ilgili düzenlemelere aykırılık ve bu nedenlerle ortaya çıkan zararlar, internet bankacılığı, banka kartı dolandırıcılıkları ve bundan doğan zarar ve ziyanın tazmini gibi bir çok hukuki, ekonomik ve ticari sorunlarla karşılaşılmaktadır.
Haksız Rekabet ( Rekabet Hukuku)
Haksız rekabet, bir kişi ya da kuruluşun ekonomik ve/veya ticari çıkarlarının zarara uğramasına ya da zarar tehlikesinin doğmasına sebep olan iyi niyet kurallarına aykırı hareket ya da yanıltıcı davranışlar bütünü olarak tanımlanabilir.
Bu kötüniyetli hareketler bazen suç oluşturan eylemlerle de işlenebilmektedir. Bu durumda hem haksız rekabete ilişkin yasakları ve hem de ticaret alanında rekabet kurallarını düzenleyen hukuk alanı olan Rekabet hukuku kurallarının yanında ceza kuralları da uygulama alanı bulabilmektedir.
Haksız rekabetle ilgili kurallar dizini 6762 sayılı Ticaret hukuku, 556 Sayılı Markaların Korunması Hakkında KHK ile 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve başkaca mevzuat hükümleri içinde yer almaktadır.
Ticaret Kanunu, Madde 56, Madde 57, Madde 58 hükümleri çerçevesinde yapılan düzenlemelere göre – Haksız rekabet, aldatıcı hareket veya iyiniyet kurallarına aykırı hareketler ve diğer başkaca davranışlarla ekonomik rekabetin her türlü kötüye kullanılması olarak tanımlanır.
İyiniyet kurallarına aykırı hareketlerden bazıları da şu şekilde sıralanır :

1. Başkalarını veya onların mallarını, ürünlerini, faaliyetlerini yahut ticari işlerini yanlış, yanıltıcı veya lüzumsuz yere incitici beyanlarla kötülemek;
2. Başkasının ahlakı veya mali iktidarı hakkında gerçeklere aykırı bilgiler vermek;
3. Kendi şahsi durumu, malları, ürünleri , ticari faaliyeti veya ticari işleri hakkında yanlış veya yanıltıcı bilgiler vermek veyahut; üçüncü şahıslar hakkında aynı şekilde hareket etmek suretiyle rakiplerine göre kendini daha üstün duruma getirmek;
4. Paye, şahadetname veya ödül almadığı halde bunlara sahip imişçesine hareket ederek ayrıcalıklı bir yeteneğe sahip bulunduğu izlenimi uyandırmaya çalışmak veya buna uygun olan yanlış unvan yahut mesleki isimler kullanmak;
5. Başkasının mallarını, ürünlerini, faaliyeti veya ticaret işletmesiyle iltibaslar oluşturmaya çalışmak veya buna yönelik tedbirlere başvurmak, özellikle başkasının haklı olarak kullandığı ad, unvan, marka, işaret gibi tanıtma vasıtalariyle iltibasa meydan verebilecek surette, ad, unvan, marka, işaret gibi tanıtma vasıtaları kullanmak veyahut iltibasa meydan veren malları, durumu bilerek veya bilmiyerek, satışa arz etmek veya şahsi ihtiyaçtan başka her ne sebeple olursa olsun elinde bulundurmak;
6. Üçüncü şahısların işçilerine, vekillerine veya diğer yardımcılarına, onları görevlerini ihlale yöneltmek suretiyle kendisine veya başkasına menfaatler sağlamak amacıyla veya buna benzer menfaatleri sağlamaya elverişli olacak surette, hakkı olmayan menfaatler temin veya vadetmek;
7. İşçileri, vekilleri veya diğer yardımcı kimseleri kandırmak suretiyle, istihdam edenin veya müvekillerinin imalat veya ticaret sırlarını ifşa ettirmek veya ele ünü geçirmek;
8. İyiniyet kurallarına aykırı bir şekilde elde ettiği veya öğrendiği imalat veya ticaret sırlarından haksız yere faydalanmak veya onları başkalarına yaymak;
9. İyiniyetli kimseleri aldatabilecek surette gerçeğe aykırı hüsnühal ve iktidar şahadetnameleri vermek;
10. Rakipler hakkında da yürürlükte olan kanun, nizamname, mukavele yahut mesleki veya mahalli adetlerle tayin edilmiş bulunan iş hayatı şartlarına riayet etmemek.

Markaların Korunması Hakkında 556 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 9. maddesinde “marka tescilinden doğan haklar münhasıran marka sahibine aittir.” Hükmünü getirmiştir. Marka sahibi aşağıdaki önlemlerin alınmasını talep edebilmektir

a) Markanın tescil kapsamına giren aynı mal ve/veya hizmetlerle ilgili olarak, tescilli marka ile aynı olan herhangi bir işaretin kullanılması.
b) Tescilli marka ile aynı veya benzer olan ve tescilli markanın kapsadığı mal ve/veya hizmetlerin aynı veya benzeri mal ve/veya hizmetleri kapsayan ve bu nedenle halk tarafından, işaret ile tescilli marka arasında ilişkilendirilme ihtimali de dahil, karıştırılma ihtimali bulunan herhangi bir işaretin kullanılması.
c) Tescilli marka ile aynı veya benzer olan ve tescilli markanın kapsamına giren mal ve/veya hizmetlerle benzer olmayan, ancak Türkiye’de ulaştığı tanınmışlık düzeyi nedeniyle tescilli markanın itibarından dolayı haksız bir yarar elde edecek veya tescilli markanın itibarına zarar verecek veya tescilli markanın ayırt edici karakterini zedeleyecek nitelikteki herhangi bir işaretin kullanılması.
Marka tescilinden doğan hakların münhasıran marka sahibine ait olması nedeni ile aşağıdaki fiil ve davranışlar 556 sayılı KHK çerçevesinde yasaklanabilir:
a) İşaretin mal veya ambalajı üzerine konulması.
b) İşareti taşıyan malın piyasaya sürülmesi veya bu amaçla stoklanması, teslim edilebileceğinin teklif edilmesi veya o işaret altında hizmetlerin sunulması veya sağlanması.
c) İşareti taşıyan malın gümrük bölgesine girmesi, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulması.
d) İşaretin, teşebbüsün iş evrakı ve reklamlarında kullanılması.
e) İşareti kullanan kişinin, işaretin kullanımına ilişkin hakkı veya meşru bir bağlantısı olmaması koşuluyla, işaretin aynı veya benzerinin internet ortamında ticari etki yaratacak biçimde, alan adı, yönlendirici kod, anahtar sözcük veya benzeri biçimlerde kullanılması.
Yasaklanabilir.

Markanın sahibine sağladığı haklar, üçüncü kişilere karşı marka tescilinin yayın tarihi itibarıyla hüküm ifade eder. Marka tescil başvurusunun bültende yayınlanmasından sonra gerçekleşen ve marka tescilinin ilan edilmesi halinde yasaklanması söz konusu olabilecek fiiller nedeniyle başvuru sahibi, tazminat davası açmaya yetkilidir. Mahkeme, öne sürülen iddiaların geçerliliğine ilişkin olarak tescilin yayınlanmasından önce karar veremez.

Haksız rekabet ile ilgili 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’daki düzenlemelerle haksız rekabetin önlenmesi amaçlanmış, aynı yasanın 5. maddesindeki bir kısım muafiyetler getirilmiş fakat aşağıda sıralanan bir kısım faaliyetler yasaklanmış ya da sınırlandırılmıştır. Buna göre ticaret ve sanayi aktörlenin;

1- Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar (Madde 4)
2- Hakim Durumun Kötüye Kullanılması (Madde 6)
3- Birleşme ve Devralma (Madde 7)
Gibi faaliyetleri Rekabet Kurumu tarafından denetim ve kontrol altına alınarak rekabet kurallarının piyasa şartlarında uygun bir şekilde işlemesi amaçlanmıştır.